CZYTELNIA

Styl wyjaśniania

 

Największy wpływ na nastawienie do życia ma styl wyjaśniania, filtr, przez który postrzegamy niepowodzenia i sukcesy. Sposób, w jaki zwykle tłumaczymy sobie niepomyślne zdarzenia, styl wyjaśniania, nie ogranicza się do słów, które wypowiadamy, kiedy doświadczamy niepowodzenia. Jest to pewien sposób myślenia, nawyk wykształcony w dzieciństwie i okresie dojrzewania. Styl wyjaśniania wywodzi się z opinii, jaką mamy o nas samych i naszym miejscu w świecie. Zależy bezpośrednio od naszego poczucia wartości. Kolor filtru zależy od tłumaczenia przyczyn niepowodzeń, które dziecko słyszy od rodziców. Jeśli nasze wyjaśnienia są optymistyczne, tak też będzie widzieć i interpretować świat dziecko. Ziarno pesymizmu albo optymizmu siejemy najczęściej bezwiednie, bezrefleksyjnie, przy użyciu komentarzy, uwag, którymi zasypujemy dziecko, gdy mu się coś nie powiedzie. Uwagi w stylu – bo ty tak zawsze, bo ty nigdy, bo ty znów to samo – wskazują przyczyny stałe i implikują pesymistyczny obraz samego siebie. Kolejny element, to nastawienie do życia, które kształtuje się pod wpływem urazów, jakich doświadcza młody człowiek. Jeżeli po traumatycznych, bolesnych przeżyciach, po pewnym czasie wszystko wraca do normy, wyrabia on sobie pogląd, że niepowodzenia można przezwyciężyć, że straty nie są nieodwracalne. Jeśli uraz trwa długi czas, ból psychiczny przechodzi w negatywne myślenie o świecie, o sobie również.

Styl wyjaśniania ma trzy istotne wymiary – stałość, zasięg i personalizację.

Stałość określa, czy napotkane niepowodzenia mają w naszym przekonaniu stały czy chwilowy charakter. Decyduje o tym jak długo ktoś poddaje się rezygnacji. Jeśli o niepomyślnych sytuacjach i przykrych wydarzeniach myśli w kategoriach „zawsze” i „nigdy” oraz przypisuje im trwały charakter (Nigdy ze mną nie rozmawiasz, zawsze zapominasz o wyłączaniu światła, żadne diety nigdy nie skutkują itp.), to ma pesymistyczny styl wyjaśniania. Jeśli natomiast myśli o nich w kategoriach „czasami” i „ostatnio”, jeśli wnioski o ich przyczynach ometkowuje zastrzeżeniami i uważa, że wszystkie kłopoty i trudności mają charakter przejściowy (Ostatnio nie rozmawiasz ze mną, czasami, gdy czytasz do późna, zapominasz o wyłączeniu światła, diety nie skutkują, jeśli brak ruchu), taki styl wyjaśniania jest optymistyczny.

Zasięg dotyczy przekonań w aspekcie przestrzennym można przyjąć, że jest ograniczony, gdy niepowodzenia w jednej dziedzinie nie wpływają na wynik osiągnięć w innej dziedzinie. Np. Nie potrafię dobrze grać na pianinie, ale za to dobrze tańczę; uniwersalny z kolei, gdy niepowodzenia w jednej dziedzinie przenosimy na inne. Np. Nie dostałam się na ASP – jestem do niczego. Optymista uważa, że złe wydarzenia mają przyczyny o ograniczonym zasięgu, natomiast wydarzenia pomyślne wpływają korzystnie na jego wszelkie poczynania. Pesymista natomiast sądzi, iż wydarzenia niepomyślne mają przyczyny o zasięgu uniwersalnym, a pomyślne powodowane są przez czynniki o zasięgu ograniczonym.

Personalizacja, to obarczanie siebie lub innych za wynik swojego niepowodzenia. Ludzie, którzy obwiniają siebie za niepowodzenia, mają często w konsekwencji niskie mniemanie o sobie. Uważają, że są bezwartościowi, nie mają do niczego talentu i nie wzbudzają niczyjej sympatii. Ci, którzy winę składają na czynniki zewnętrzne, przeważnie nie tracą dobrego mniemania o sobie, gdy spotka ich niepowodzenie.

Warto zwrócić uwagę na charakter własnych wewnętrznych dialogów, jakie prowadzimy ze sobą, w jaki sposób interpretujemy zdarzenia, oceniamy trudności, jak tłumaczymy sukcesy i porażki. Ważne także, aby starać się dostrzegać przejściowy charakter trudności oraz nagradzać się za najmniejsze sukcesy, zauważając własny wkład w ich osiągnięcie. Zwiększając osobiste poczucie sprawstwa, wpływu na bieg wydarzeń, rozwijamy dobrostan.

Źródło i inspiracja: Przypadki z życia, Martin E.P. Seligman – „Optymizmu można się nauczyć, jak zmienić swoje myślenie i swoje życie”, „Co możesz zmienić a czego nie możesz”, „Prawdziwe szczęście”.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *